Begrip uitgelegd

Amen

Kort gezegd: Een instemmend woord: ‘zeker’, ‘zo is het’ of ‘laat het zo zijn’.

Betekenis

Amen komt via Grieks en Latijn uit het Hebreeuws en sluit vaak gebeden of lofprijzingen af.

Herkomst van het woord

Amen komt rechtstreeks uit Hebreeuws en hangt samen met betrouwbaarheid en vastheid. Het ging via Grieks en Latijn vrijwel onvertaald vele talen in. Afhankelijk van positie betekent het ‘zeker’, instemming of ‘laat het zo zijn’.

Bijbelse en historische context

In de Hebreeuwse Bijbel bevestigt een gemeenschap soms een vloek of lofprijzing met amen. Paulus verwacht dat hoorders amen kunnen zeggen op verstaanbaar gebed. Jezus gebruikt een dubbele vorm aan het begin van gewichtige uitspraken.

Context en verschillen

Het kan door een voorganger of gezamenlijk worden uitgesproken en drukt betrokken instemming uit.

Amen kan antwoord van de gemeente zijn, slot van een gebed of openingsformule in Jezus’ woorden. Het is geen magisch afsluitwoord. Joodse, christelijke en islamitische gebedspraktijken gebruiken verwante vormen in eigen context.

Veelvoorkomend misverstand

Wie amen zegt, onderschrijft niet noodzakelijk elk detail van een spontane toespraak die eraan voorafging. Liturgisch is het bewuste instemming; daarom is verstaanbaarheid belangrijk. Het woord garandeert evenmin dat een verzoek precies wordt uitgevoerd.

Zorgvuldig gebruik

Laat in gezamenlijke vieringen ruimte om niet in te stemmen en leg responsies uit aan bezoekers. Gebruik amen niet als bevel waarmee een spreker applaus afdwingt. In geschreven taal kan hoofdlettergebruik stijl volgen. In 1 Korintiërs 14 koppelt Paulus het amen van een ander aan verstaanbaarheid: instemming veronderstelt dat de hoorder weet waarop hij antwoordt. Kondig daarom vertalingen, responsies en momenten van gezamenlijk antwoord duidelijk aan. Jezus’ herhaalde ‘amen, amen’ aan het begin van uitspraken heeft een andere grammaticale functie dan het slotwoord van een gebed; vertalingen geven dit soms weer als ‘werkelijk’. Neem die vormen niet zonder uitleg als bewijs dat ieder gebruik identiek is. Bij interreligieuze bijeenkomsten kan iemand luisteren zonder de volledige inhoud te onderschrijven. Zet het woord in transcripties waar het werkelijk is uitgesproken en voeg het niet redactioneel toe om een citaat plechtiger te maken.

Gerelateerde begrippen

• Gebed — Spreken tot en aandachtig verkeren voor God.
• Liturgie — De geordende vorm van een christelijke viering.
• Halleluja — Hebreeuwse oproep die betekent: ‘Loof de HEER’.
• Belijdenis — Een openbare verwoording van geloof; ook een vaste geloofstekst.