Begrip uitgelegd

Christus

Kort gezegd: Titel voor Jezus die ‘gezalfde’ betekent.

Betekenis

Christus is de Griekse weergave van het Hebreeuwse messias. In het christelijk geloof duidt de titel Jezus’ bijzondere opdracht en identiteit aan.

Herkomst van het woord

Christos is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse masjiach, ‘gezalfde’, en werd in de Septuaginta gebruikt voor koningen en priesters die met olie werden gezalfd. Via het Latijnse Christus kwam de titel in het Nederlands terecht. Het is dus een vertaald woord, terwijl messias een overgeschreven woord is.

Bijbelse en historische context

Zalving met olie markeerde in Israël de aanstelling van koningen als Saul en David en van priesters; in Jesaja 45 draagt zelfs de Perzische koning Cyrus die aanduiding, omdat hij Gods doel dient. In de evangeliën komt de titel scharnierend naar voren wanneer Petrus bij Caesarea Filippi belijdt wie Jezus is. In de brieven van Paulus, ouder dan de evangeliën, is Christus al bijna tot een tweede naam versmolten.

Context en verschillen

Christus is geen achternaam. De precieze christologische formulering ontwikkelde zich in de vroege kerk.

Jezus is de eigennaam en Christus de titel, wat zichtbaar blijft in de wisselende volgorde Christus Jezus en Jezus Christus. Messias en Christus betekenen hetzelfde, maar volgen een andere taalroute. Christologie is weer iets anders: dat is de leerstellige doordenking van wie Christus is, niet de titel zelf.

Veelvoorkomend misverstand

Veel lezers vatten Christus op als een achternaam, alsof Jezus van Nazaret zo heette. De titel is echter een gezegde over hem, dat in de eerste eeuw een concrete verwachting opriep: iemand door God aangewezen voor een opdracht. Wie dat vergeet, mist waarom de belijdenis destijds omstreden was.

Zorgvuldig gebruik

De titel klinkt in liturgische formules, in het Christusmonogram met de Griekse letters chi en rho, en in de jaartelling met voor en na Christus. Van dezelfde stam komt de naam christen, die volgens Handelingen voor het eerst in Antiochië opkwam. In de kunst is Christus Pantocrator een vaste voorstelling in orthodoxe kerken.

Bronkoppeling: De open encyclopedie onderbouwt Christus als Griekse titel voor ‘gezalfde’ en de relatie met het Hebreeuwse messias. Johannes 1 laat zien hoe de titel in een nieuwtestamentische scène op Jezus wordt toegepast.

Gerelateerde begrippen

• Messias — ‘Gezalfde’; titel voor een door God aangewezen figuur.
• Jezus — Joodse leraar uit de eerste eeuw en centrale persoon van het christendom.
• Belijdenis — Een openbare verwoording van geloof; ook een vaste geloofstekst.
• Kruisiging — Romeinse executiewijze waarmee Jezus ter dood werd gebracht.