Begrip uitgelegd

Engel

Kort gezegd: Een hemelse boodschapper in Bijbelse verhalen.

Betekenis

Het woord engel komt via het Grieks van angelos, ‘boodschapper’. Engelen brengen boodschappen, dienen God en verschijnen in visioenen.

Herkomst van het woord

Engel komt via het Latijnse angelus van het Griekse angelos, ‘boodschapper’, dat in de Septuaginta het Hebreeuwse mal’ach weergeeft. Ook dat Hebreeuwse woord betekent eenvoudigweg bode en kan op een menselijke gezant slaan. De naam benoemt dus een opdracht en niet een soort wezen.

Bijbelse en historische context

In het Oude Testament verschijnt de bode van de HEER aan Hagar, Abraham en Mozes, vaak zo dat de grens tussen bode en zender vervaagt. Pas in latere boeken als Daniël krijgen enkele engelen eigennamen, Gabriël en Michaël. In het Nieuwe Testament treden zij op bij de aankondiging aan Maria, bij de geboorte, bij het lege graf en bij de hemelvaart.

Context en verschillen

Latere kunst beeldt engelen vaak met vleugels af; Bijbelse beschrijvingen zijn gevarieerder.

Engelen zijn in de christelijke traditie iets anders dan heiligen, die als gestorven mensen worden herdacht. Demonen gelden in diezelfde traditie als gevallen engelen, wat een onderscheid in richting is en niet in soort. Aartsengel is bovendien een rangaanduiding die de Bijbel zelf spaarzaam gebruikt.

Veelvoorkomend misverstand

Het populaire idee dat overledenen engelen worden, heeft geen bijbelse basis: de Schrift spreekt over opstanding van mensen en daarnaast over engelen als eigen schepselen. Ook de standaardafbeelding met vleugels is een latere beeldtraditie; serafs en cherubs hebben vleugels, maar veel bijbelse boodschappers worden juist als gewone mannen beschreven.

Zorgvuldig gebruik

In de liturgie klinkt het engelenlied uit Jesaja 6 in het Sanctus, en de westerse kalender kent op 29 september het feest van Michaël en alle engelen. De rooms-katholieke traditie kent daarnaast de devotie tot de engelbewaarder. Buiten de kerk zijn engelen alomtegenwoordig op rouwkaarten, in tatoeages en in spirituele boeken, doorgaans zonder de bijbelse rol van boodschapper. Maak daarom duidelijk of een beschrijving uit een Bijbeltekst, kerkelijke leer, kunstgeschiedenis of moderne spiritualiteit afkomstig is.

Gerelateerde begrippen

• Hemel — Bijbelse aanduiding voor Gods sfeer en, in toekomstverwachting, leven bij God.
• Kerst — Het christelijke feest van de geboorte van Jezus.
• Openbaring — Goddelijke bekendmaking; ook de naam van het laatste Bijbelboek.
• Hemelvaart — De herinnering aan Jezus’ opname in de hemel, veertig dagen na Pasen.