Begrip uitgelegd

Psalm

Kort gezegd: Een religieus lied of gebed; 150 ervan vormen het Bijbelboek Psalmen.

Betekenis

Psalmen omvatten lof, klacht, dank, wijsheid en vertrouwen en geven taal aan uiteenlopende menselijke ervaringen voor God.

Herkomst van het woord

Psalm komt van Grieks psalmos, een lied bij snaarspel. Hebreeuws tehillim betekent lofliederen, hoewel de bundel ook veel klachten bevat. De titel Psalmen benoemt zowel het Bijbelboek als één afzonderlijk gebed of lied.

Bijbelse en historische context

De 150 psalmen groeiden uit verschillende verzamelingen en zijn verdeeld in vijf boeken. Opschriften verbinden veel teksten met David, maar functioneren niet altijd als moderne auteursvermelding. Tempelzang, pelgrimage en persoonlijk gebed vormen belangrijke achtergronden.

Context en verschillen

Opschriften en nummering kunnen per vertaaltraditie verschillen.

Lofpsalmen, klaagpsalmen, dankliederen, koningspsalmen en wijsheidspsalmen hebben verschillende bewegingen. Een berijmde psalm is een metrische vertaling voor samenzang; een onberijmde psalm volgt de Bijbeltekst dichter en is geen apart canoniek boek.

Veelvoorkomend misverstand

De Psalmen tonen niet alleen kalm vertrouwen. Zij bevatten woede, verlatenheid en zelfs wraakwensen. Zulke taal beschrijft gebed in nood; zij is niet automatisch een directe morele opdracht om geweld uit te voeren.

Zorgvuldig gebruik

Lees een vers binnen de beweging van de hele psalm. Bij moeilijke vloekpsalmen kan men de emotie erkennen en tegelijk geweld begrenzen. Vermeld bij muziek welke vertaling of berijming wordt gebruikt vanwege auteursrecht en tekstverschil. Het opschrift ‘van David’ kan in het Hebreeuws verschillende relaties tot David uitdrukken en is niet zonder meer een moderne handtekening. Presenteer zo’n opschrift daarom niet als sluitend biografisch bewijs. Let bij parallelle versregels op herhaling, tegenstelling en ontwikkeling: de tweede regel kan de eerste verdiepen in plaats van simpel dupliceren. De nummering verschilt soms tussen Hebreeuwse en Grieks-Latijnse tradities; vermeld beide nummers wanneer een internationale of oecumenische context verwarring kan geven. In pastoraat mag een klaagpsalm onopgeloste pijn verwoorden. Haal de spreker niet te snel uit klacht naar lof als de tekst of de situatie die overgang nog niet draagt. Controleer bij een los vers ook wie er spreekt en tot wie, want niet iedere zin is rechtstreeks als Gods uitspraak geformuleerd.

Gerelateerde begrippen

• Gebed — Spreken tot en aandachtig verkeren voor God.
• Wijsheidsliteratuur — Bijbelse geschriften die nadenken over goed leven, lijden en menselijke grenzen.
• Liturgie — De geordende vorm van een christelijke viering.
• Halleluja — Hebreeuwse oproep die betekent: ‘Loof de HEER’.