Begrip uitgelegd

Kerk

Kort gezegd: De gemeenschap van christenen; ook het gebouw waarin zij samenkomen.

Betekenis

In het Nieuwe Testament duidt ekklēsia op een bijeengeroepen gemeenschap, lokaal of wereldwijd.

Herkomst van het woord

Kerk gaat via Latijn en Germaanse talen terug op Grieks kyriakon, ‘wat van de Heer is’. In het Nieuwe Testament staat meestal ekklēsia, een samengeroepen vergadering. Het woord kan gebouw, lokale gemeente, wereldwijde gemeenschap of instituut betekenen.

Bijbelse en historische context

De eerste gemeenten kwamen in huizen bijeen, deelden maaltijden en stonden onder uiteenlopende vormen van leiding. Na Constantijn kreeg de kerk publieke gebouwen en institutionele macht. Scheuringen tussen Oost en West en de Reformatie vormden blijvende kerkfamilies.

Context en verschillen

De kerk kent vele institutionele vormen. Dit woordenboek is zelf geen kerk of geloofsgemeenschap.

Een kerkgebouw is niet hetzelfde als de kerk als gemeenschap. Rooms-katholieken, orthodoxen en protestanten verschillen over ambt, sacrament en zichtbaar kerkverband. ‘De Kerk’ kan in confessieteksten ruimer bedoeld zijn dan één hedendaags kerkgenootschap.

Veelvoorkomend misverstand

Het vroege christendom kende niet vanaf dag één één uniforme bestuursvorm en complete leerstructuur. Wel waren er herkenbare praktijken en verbonden netwerken. Verscheidenheid betekent daarom evenmin dat iedere reconstructie of moderne voorkeur historisch even aannemelijk is.

Zorgvuldig gebruik

Specificeer bij cijfers en conflicten om welk kerkgenootschap en niveau het gaat. Vermijd collectieve schuld voor alle gelovigen, maar maak instituties wel aanspreekbaar op beleid. Bij misbruik moet bescherming van betrokkenen voorgaan op reputatiebeheer. Handelingen 2 beschrijft leren, gemeenschap, maaltijden, gebeden en delen van bezit als kenmerken van de vroege groep; het is een theologisch portret, geen kant-en-klaar bestuursstatuut. Vergelijk een lokale gemeente, denominationeel verband, gebouw en wereldwijde geloofsgemeenschap niet alsof ‘kerk’ telkens hetzelfde betekent. Publiceer bij beleid wie bevoegd is, hoe toezicht werkt en waar onafhankelijk kan worden gemeld. Ledentallen vragen een peildatum en definitie van lidmaatschap. Noem een kerkgebouw niet leeg of gesloten zonder te controleren of een andere gemeenschap het gebruikt. Maak bij historische fouten onderscheid tussen besluitvormers, institutionele verantwoordelijkheid en latere leden. Controleer officiële naam en rechtsvorm voordat een gemeente als onderdeel van een groter verband wordt beschreven.

Gerelateerde begrippen

• Apostel — Een uitgezondene; in het Nieuwe Testament vooral een gezaghebbende getuige van Jezus.
• Liturgie — De geordende vorm van een christelijke viering.
• Oecumene — Streven naar zichtbare eenheid en samenwerking tussen christelijke kerken.
• Diaconie — Georganiseerde christelijke dienst aan mensen in nood en aan rechtvaardigheid.