Begrip uitgelegd

Oecumene

Kort gezegd: Streven naar zichtbare eenheid en samenwerking tussen christelijke kerken.

Betekenis

Oecumene komt van oikoumenē, ‘de bewoonde wereld’, en omvat dialoog, gezamenlijke dienst en theologische toenadering.

Herkomst van het woord

Oecumene komt van Grieks oikoumenē, ‘de bewoonde wereld’. Vroege concilies heetten oecumenisch omdat zij universele kerkelijke gelding claimden. Modern verwijst het woord vooral naar streven naar zichtbare eenheid tussen christelijke kerken.

Bijbelse en historische context

Zendingsconferenties en studentenbewegingen stimuleerden rond 1900 samenwerking. De Wereldraad van Kerken ontstond in 1948. Het Tweede Vaticaans Concilie gaf rooms-katholieke deelname nieuwe kracht; bilaterale dialogen leverden afspraken over doop en leer.

Context en verschillen

Samenwerking betekent niet dat verschillen worden ontkend; juist zorgvuldige dialoog benoemt ze.

Oecumene betreft relaties tussen christelijke kerken; interreligieuze dialoog gaat over verschillende godsdiensten. Praktische samenwerking is niet hetzelfde als volledige kerkelijke gemeenschap. Rooms-katholieke Kerk en sommige evangelicale bewegingen zijn geen lid van iedere oecumenische organisatie.

Veelvoorkomend misverstand

Eenheid vraagt niet dat leer, geschiedenis of misbruik worden verzwegen. Serieuze dialoog benoemt verschillen en onderzoekt mogelijke overeenstemming. Een gezamenlijke activiteit bewijst evenmin dat sacramenten en ambten al wederzijds erkend zijn.

Zorgvuldig gebruik

Vermeld welke organisaties en kerken deelnemen, want ‘de kerken’ is zelden letterlijk volledig. Maak voorwaarden voor gezamenlijke eucharistie vooraf duidelijk. Betrek kleinere en migrantenkerken zodat eenheid niet alleen institutionele meerderheid weerspiegelt. De Wereldraad van Kerken is een gemeenschap van lidkerken en geen wereldregering die hun leer kan opleggen. Ook lidmaatschap, waarnemerschap en deelname aan een plaatselijke raad zijn verschillende relaties. Noteer bij een oecumenisch project daarom het bestuursniveau, de ondertekenaars en wat precies gezamenlijk is besloten. Dooperkenning, kanselruil en eucharistische gastvrijheid vragen elk een eigen controle; overeenstemming op één punt impliceert de andere niet. Laat bij herdenkingen pijnlijke breuken en machtsongelijkheid niet verdwijnen achter algemene eenheidstaal. Praktische samenwerking rond armoede of vluchtelingen kan waardevol zijn zonder volledige leerstellige overeenstemming, mits deelnemers dat onderscheid voor bezoekers helder maken. Publiceer bij een gezamenlijke verklaring zowel de gedeelde formulering als eventuele voorbehouden, zodat overeenstemming niet groter lijkt dan zij is.

Gerelateerde begrippen

• Kerk — De gemeenschap van christenen; ook het gebouw waarin zij samenkomen.
• Belijdenis — Een openbare verwoording van geloof; ook een vaste geloofstekst.
• Avondmaal — De christelijke maaltijd met brood en wijn ter gedachtenis aan Jezus.
• Doop — Een christelijke initiatieritus met water.