Begrip uitgelegd

Bijbel

Kort gezegd: De verzameling heilige geschriften van het christendom.

Betekenis

De Bijbel bestaat uit Oude en Nieuwe Testament en bevat uiteenlopende genres, van wet en poëzie tot evangelie en brief.

Herkomst van het woord

Het woord bijbel komt via het Latijnse biblia van het Griekse ta biblia, ‘de boekjes’ of ‘de boekrollen’, dat weer samenhangt met biblos, de benaming voor papyrus naar de Fenicische havenstad Byblos. In het middeleeuws Latijn werd het Griekse meervoud opgevat als vrouwelijk enkelvoud, waardoor ‘de boeken’ taalkundig ‘het boek’ werd. Die verschuiving verklaart waarom een bibliotheek van geschriften nu als één boek wordt aangeduid.

Bijbelse en historische context

De Bijbel groeide over meer dan duizend jaar, met een overwegend Hebreeuws Oude Testament met Aramese gedeelten en een Grieks Nieuwe Testament. Teksten werden eerst op boekrollen geschreven en later in codexvorm gebundeld; de oudste vrijwel complete Griekse handschriften zijn de vierde-eeuwse codices Sinaiticus en Vaticanus. In het Nederlandse taalgebied markeren de Delftse Bijbel van 1477, de Statenvertaling van 1637 en de Nieuwe Bijbelvertaling met haar herziening NBV21 belangrijke stappen.

Context en verschillen

De omvang van de canon verschilt enigszins tussen protestantse, rooms-katholieke en orthodoxe tradities.

Bijbel en canon vallen niet samen: canon benoemt de maatstaf en de lijst, Bijbel het boek dat daaruit voortkomt. De uitdrukking Woord van God is evenmin een synoniem, omdat zij in de theologie ook op Christus of op de verkondiging kan slaan. De Joodse Tenach bevat dezelfde boeken als het protestantse Oude Testament, maar in een andere indeling en volgorde.

Veelvoorkomend misverstand

Wie zegt ‘de Bijbel zegt’, behandelt de verzameling vaak als één boek met één stem. In werkelijkheid gaat het om uiteenlopende genres uit verschillende eeuwen: een klaagpsalm, een wetsbepaling, een gelijkenis en een brief aan Korinte doen inhoudelijk niet op dezelfde manier een uitspraak, en dat verschil is bepalend voor zorgvuldige uitleg.

Zorgvuldig gebruik

De Bijbel is het meest vertaalde boek ter wereld en verschijnt in Nederland onder meer in de NBV21, de Herziene Statenvertaling en de Bijbel in Gewone Taal, die elk een eigen publiek bedienen. In kerken bepaalt de vertaalkeuze mede de liturgische taal en het kerkelijk profiel. Daarbuiten werkt de tekst door in spreekwoorden, literatuur, beeldende kunst en muziek, vaak bij lezers die de herkomst niet meer herkennen.

Bronkoppeling: De open encyclopedie onderbouwt dat de Bijbel een verzameling teksten en genres is en beschrijft de Hebreeuwse, protestantse, katholieke en orthodoxe canons. 2 Timoteüs 3 is de primaire tekst voor christelijke taal over Schriftgebruik.

Gerelateerde begrippen

• Canon — De erkende verzameling geschriften die als Bijbel geldt.
• Oude Testament — Het eerste hoofddeel van de christelijke Bijbel.
• Nieuwe Testament — Het tweede hoofddeel van de christelijke Bijbel, met 27 boeken.
• Inspiratie — De overtuiging dat de Bijbelse geschriften op bijzondere wijze door God zijn ingegeven.